امّا بیل نیکولز کیست و آشنایی با نظریات او چرا مهم است؟
شکل سادهتر همان مباحثی است که در کتابهای پیشین به تفصیل بیشتری مورد بحث قرار گرفتهاند. مهمترین این مباحث تقسیمبندی شیوههای مستندسازی توسط بیل نیکولز است که بعد از آن در همه کتابهای مقدماتی سینمای مستند به نام خود او آمده و تشریح شده است. فصل ششم کتاب به همین تقسیمبندی اختصاص یافته است. از چند سال پیش صحبت درباره شیوههای مستندسازی بیل نیکولز در میان ما هم شروع شد: شیوه تشریحی یا توضیحی با تاکیدی که بر یک راوی همهچیزدان دارد، بعد شیوه مشاهدهای که در آن دوربین از دخالت در رویدادها پرهیز میکند، به دنبالش شیوههای انعکاسی و دوسویه که در آنها دوربین و مستندساز دیگر خود را پنهان نمیکنند و به درجات مختلف در فیلم حضور پیدا میکنند و سرانجام شیوه performative که در ترجمه حاضر شیوه اجرایی ترجمه شده که ترجمه چندان مناسبی نیست. مقصود نیکولز از این شیوه بازگشت به روشهای بیانگر و ذهنی است در گونهای از فیلمسازی (یعنی فیلمسازی مستند) که به طور سنتی تاکیدش بر عینیگرایی بوده است. شاید شیوه نمایشی ترجمه مناسبتری باشد.
انتظار نداشته باشید که در این یادداشت کوتاه شیوههای یادشده را تشریح کنم. باید خود کتاب را بخوانید. این شیوههای در عین حال که مفهومی هستند، یعنی بنیاد تمیزشان از یکدیگر رشتهای تمهیدات فیلمسازی مستند است، امّا در یک معنای بسیار کلی تاریخی هم هستند و به ترتیب در دورههای تاریخی گوناگون یکی از این شیوه غالب بوده است. مثلاً شیوه تشریحی شیوه غالب مستندسازی در دهه 1920 بوده است، امّا تا امروز هم در کنار دیگر شیوههای ادامه دارد. در واقع با آمدن شیوههای جدید شیوههای قدیمیتر از میان نرفتهاند بلکه در کنار روشهای نو به حیات خود ادامه دادهاند. امروز بیشتر شیوهها حتی در یک فیلم در کنار هم وجود دارند و این هشداری است به نویسندگان نقد درباره فیلمهای مستند که به دنبال این نباشند که ثابت کنند فلان فیلم مشاهدهای است و بهمان فیلم دوسویه یا اینتراکتیو.
شاید بپرسید اگر این کتاب راهنماییهای عملی ندارد و مستقیماً به کار تقسیمبندی مستندها هم نمیخورد، پس فایدهاش چیست؟ فایده این کتاب هم مانند همه کتابهای نظری این است که بینش ما را درباره نوع فیلمسازیای که در آن کار میکنیم افزایش میدهد. بعد از آشنایی با این تقسیمبندی ما با آگاهی بیشتری فیلم مستند میبینیم، به عیب و حسن شیوههای گوناگون آشنا میشویم و به فهم ما درباره فعالیتی که به آن مشغولیم عمق میبخشد. چشممان را به روی امکانات تازه فیلمسازی مستند باز میکند و معنی انتخابهایمان را روشنتر میگرداند و به این ترتیب به طور غیرمستقیم برای کاری که میکنیم مفید است، اعم از اینکه این کار مستندسازی باشد، تماشای فیلم مستند یا نوشتن درباره فیلم مستند.
مدارک تحصیلی : کاردانی گرافیک از دانشکده فنی شهید رجایی واحد گیلان